De ziekte van Pelizaeus-Merzbacher is een 'wittestofziekte' of leukodystrofie. De witte stof is het geleidingssysteem van de hersenen. 'Boodschappen' worden gemaakt in zenuwcellen en moeten worden doorgegeven aan andere delen van de hersenen of het lichaam. Dat doorgeven gaat via de witte stof.

De zenuwvezels die de informatie doorgeven, zijn omhuld door myeline. Daardoor gaat het doorgeven van informatie sneller. De myelinelaag beschermt de zenuwvezel ook. Bij patiënten met Pelizaeus-Merzbacher ontbreekt myeline bijna helemaal. Boodschappen kunnen daardoor alleen langzaam worden doorgegeven, en de zenuwvezels zijn niet goed beschermd.

De eerste patiënten met deze ziekte werden meer dan 100 jaar geleden beschreven door de Duitse artsen Pelizaeus en Merzbacher.

De ziekte van Pelizaeus-Merzbacher wordt veroorzaakt door een fout in het eiwit proteolipide-eiwit-1 (PLP1). Dit eiwit is het belangrijkste onderdeel van myeline. De fout zit in het PLP1-gen, dat op het X-chromosoom ligt. Door deze fout wordt myeline niet goed aangemaakt. Het gebrek aan myeline is zichtbaar te maken met een MRI-scan van de hersenen.

Er zijn drie hoofdvormen: de aangeboren vorm, de klassieke vorm en de volwassen (adulte) vorm. Bij de klassieke vorm is meestal het hele PLP1-gen verdubbeld. Bij de andere vormen is er een mutatie of ontbrekende informatie in het gen.

De ziekte van Pelizaeus-Merzbacher is zeldzaam en komt bijna alleen bij jongens voor. Wereldwijd wordt de prevalentie geschat op ongeveer 1 op de 400.000 mensen. Hoe vaak de ziekte in Nederland precies voorkomt, is niet bekend, maar er zijn ongeveer 20 patiënten bekend.