GSD-5 (fosforylase-spier) / McArdleInleiding

Myofosforylasedeficiëntie is een glycogeenstapelingsziekte. Bij deze groep ziekten gaat de afbraak of opbouw van Glycogeen niet goed. Glycogeen is een opslagvorm van suiker. De Engelse naam is Glycogen Storage Disease, afgekort GSD. Er zijn ongeveer tien soorten GSD. Myofosforylasedeficiëntie is type 5 en heet daarom GSD-5.

De eerste arts die een GSD-patiënt beschreef, was de Nederlandse kinderarts Van Creveld. In 1928 hield hij een lezing met de titel 'Over een bijzondere stoornis in de koolhydraatstofwisseling in den kinderleeftijd'. Later bleek dat zijn patiënt GSD-3 had.

GSD-5 werd in 1951 voor het eerst beschreven door de arts McArdle. Zijn patiënte was 30 jaar oud. Ze had spierpijn, spierzwakte en spierstijfheid na inspanning. Bij gezonde mensen wordt het bloed iets zuurder bij inspanning. Bij haar gebeurde het tegenovergestelde: de hoeveelheid melkzuur in haar bloed daalde juist. In 1959 werd ontdekt welk enzym de ziekte veroorzaakt. GSD-7 lijkt erg op GSD-5. Maar bij GSD-7 zit de fout in een ander enzym in de spieren.

Wat doet glycogeen?
Koolhydraten (suikers) zijn belangrijk voor de mens. Het lichaam gebruikt ze als brandstof. Ook helpen ze bij de opbouw van weefsels. Vooral de hersenen werken op suiker. Daarom is het belangrijk dat de bloedsuiker niet te laag wordt. Het lichaam zorgt op een paar manieren dat er genoeg suiker in het bloed zit:

  • De darmen halen koolhydraten uit het eten. Een deel komt meteen als Glucose in het bloed. Een ander deel wordt opgeslagen als glycogeen.
  • Glycogeen wordt vooral opgeslagen in de lever. Ook in de spieren ligt een voorraad.
  • Bij inspanning (zoals sporten) wordt glycogeen omgezet in glucose. Zo blijft de bloedsuiker op peil.
  • Is dat niet genoeg, dan maakt het lichaam nieuwe glucose uit vetten en eiwitten. Dat proces heet gluconeogenese.

Bij het omzetten van koolhydraten gebruikt het lichaam veel enzymen. Werkt een Enzym niet, dan kan glycogeen ophopen. Of er ontstaat een tekort aan een ander koolhydraat. Dat geeft klachten.

Koolhydraten komen in verschillende vormen in het eten voor. Alleen de eenvoudigste vorm (glucose) kan direct in het bloed komen. Andere suikers worden eerst omgezet in glucose of glycogeen.

Monosacchariden
Dit zijn enkelvoudige suikers ('mono' betekent één). Het belangrijkste monosaccharide voor de mens is glucose ('glycos' is het Griekse woord voor suiker). Glucose wordt direct gebruikt als brandstof, bijvoorbeeld door de hersenen en de spieren. Fructose is ook een monosaccharide. Het zit in fruit (vruchtensuiker). Galactose komt voor in melk, gekoppeld aan glucose. Samen vormen ze lactose (melksuiker).

Disacchariden
Dit zijn suikers van twee monosacchariden samen ('di' betekent twee). Voorbeelden zijn lactose, maltose en sucrose. Maltose (moutsuiker) bestaat uit twee glucosemoleculen. Sucrose (rietsuiker) bestaat uit één glucose- en één fructosemolecuul.

Polysacchariden
In brood, pasta en aardappelen zit zetmeel. Zetmeel is gemaakt van veel glucosemoleculen achter elkaar. Zetmeel is een polysaccharide ('poly' betekent veel). Het lichaam kan uit zetmeel verschillende andere suikers maken.

Glycogeen
Het lichaam slaat te veel koolhydraten op als glycogeen. Glycogeen is een polysaccharide. Het is een lange keten van glucosemoleculen met veel vertakkingen.

GSD-5 wordt veroorzaakt door een tekort aan het enzym myofosforylase. Dit enzym is belangrijk voor het omzetten van glycogeen in glucose.

GSD-5 en GSD-7 lijken erg op elkaar. Het zijn zeldzame stofwisselingsziekten. Hoe vaak ze in Nederland voorkomen, is niet precies bekend. Het aantal bekende patiënten met GSD-5 ligt tussen de vijf en tien. GSD-7 is nog zeldzamer.

Andere glycogeenstapelingsziekten
Naast GSD-5 zijn er nog tien andere glycogeenstapelingsziekten. Elke ziekte is genoemd naar de arts die de ziekte als eerste beschreef of een belangrijke ontdekking deed. De ziekten zijn in twee groepen te verdelen.

GSD's waarbij vooral de spieren aangedaan zijn:

  • GSD-2 (Pompe)
  • GSD-5 (McArdle)
  • GSD-7 (Tarui)

GSD's waarbij de lever (en soms ook de spieren) aangedaan is:

  • GSD-1 (von Gierke)
  • GSD-3 (Cori-Forbes)
  • GSD-4 (Andersen)
  • GSD-6 (Hers)
  • GSD-9
  • GSD-0
  • GSD-11 (Fanconi-Bickel)

Myofosforylasedeficiëntie (GSD-5) is een zeldzame, erfelijke stofwisselingsziekte. Met 'stofwisseling' bedoelen we het omzetten en verwerken van stoffen in ons lichaam. Dat is nodig voor de opbouw van weefsels (zoals spieren, botten en organen) en voor energie. De Stofwisseling gebeurt in alle cellen van het lichaam. Enzymen doen daar het werk. Werkt een enzym niet goed, dan raakt de stofwisseling verstoord. Geeft dat klachten, dan noemen we het een stofwisselingsziekte.