Purine nucleoside fosforylase deficiëntie

Purine nucleoside fosforylase deficiëntie 

Inleiding

Purines, evenals pyrimidines, behoren tot de bouwstenen van DNA en RNA, die blauwdrukken vormen van levende wezens. Daarnaast zijn purines onderdeel van ATP, dat een belangrijke energieleverancier is in ons lichaam. DNA, RNA en ATP worden voortdurend afgebroken en opgebouwd. Purine nucleoside fosforylase (PNP) is een Enzym dat een rol speelt in de afbraak van de purinebouwstenen. De afwezigheid (deficiëntie) van PNP leidt tot stapeling van purine producten, die met name de vermeerdering van zogenaamde T-lymfocyten remmen. Omdat de vorming van antistoffen in zgn. B-lymfocyten mede afhankelijk is van een groep van die T-cellen, zal een deficiëntie van PNP leiden tot een ernstige stoornis in de afweer (immuundeficiëntie). De vorming van antistoffen is echter niet geheel onderdrukt.
PNP deficiënte patiënten zijn extreem gevoelig voor virusinfecties, zoals mazelen. Daarnaast maken neurologische afwijkingen deel uit van deze ziekte. Het mechanisme van het ontstaan van neurologische afwijkingen in PNP deficiëntie is niet bekend.

Het defecte of ontbrekende enzym
Het verband tussen afwezigheid van PNP en de afweerstoornis is tot dusver niet volledig  opgehelderd. Evenmin is een relatie met de neurologische problemen bekend.

Zeldzaamheid
Wereldwijd zijn er ongeveer 30 patiënten bekend met purine nucleoside  fosforylase deficiëntie.
 

Symptomen

De ziekte openbaart zich meestal tussen het eerste en zesde levensjaar, zelden later. Het begint met steeds terugkerende infecties en groeiachterstand. In de loop van het eerste levensjaar ontwikkelt zich een ernstig tekort aan witte bloedcellen (lymfocyten) in het bloed.
Patiënten zijn snel gevoelig voor virale infecties (waterpokken, de bof, herpesvirus) en vaccinaties. Ook ernstige, chronische schimmelinfecties (met Candida) op de huid, in het bijzonder rond de nagels en van de slijmvliezen komen veelvuldig voor.
Een derde van de patiënten heeft bloedarmoede, twee derde van de patiënten heeft progressieve neurologische achteruitgang met spasticiteit, bewegingsstoornissen, geestelijke achteruitgang en gedragsproblemen. Een derde van de patiënten krijgt een auto-immuunziekte. Bij de auto-immuunziekte, die het meeste gepaard gaat met Purine nucleoside fosforylase deficiëntie, worden de rode bloedcellen afgebroken (hemolytische anemie). Dit leidt tot ernstige bloedarmoede.

Kinderen overlijden meestal aan een virale infectie of lymfeklierkanker. Patiënten worden meestal niet ouder dan 30 jaar.

Diagnose

Door afwezigheid van urinezuur en hoge hoeveelheden purine producten in urine onderzoek worden sterke aanwijzingen gevonden voor Purine nucleoside fosforylase deficiëntie.
In het bloed wordt een ernstig tekort aan T-cellen gevonden en de diagnose wordt bevestigd door enzymactiviteit te meten in de rode bloedcellen. Prenataal onderzoek is mogelijk.

 

Behandeling

Al in de jaren 70 werd enzymvervangingstherapie toegepast door 1 á 2 wekelijkse transfusies van gezonde rode bloedcellen met slechts beperkt succes. Beenmerg transplantatie kan overwogen worden voor alle patiënten, hoewel er ernstige risico’s aan vast zitten. De beenmerg transplantatie kan de neurologische schade niet ongedaan maken. Verder worden patiënten preventief behandeld voor infecties.

 

Erfelijkheid

Stofwisselingsziekten zijn erfelijke ziekten. Meestal wordt dan gedacht aan ziekten of eigenschappen die al generaties ‘in de familie’ zitten, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn. We proberen het zo duidelijk mogelijk uit te leggen.
Het menselijk lichaam bestaat uit allemaal cellen. In de kern van iedere cel zitten chromosomen. Chromosomen zijn strengen erfelijk materiaal. Ze bestaan uit een stof die we DNA noemen. In dit DNA zit een soort ‘code’ waarin al onze erfelijke eigenschappen zijn vastgelegd. Het DNA is er in tweevoud: de ene helft van het DNA komt van de vader en de andere helft van de moeder.
Normaal gesproken zijn er per cel 22 gelijke chromosoomparen (autosomen). Het 23e paar is geslachtsbepalend en dus verschillend bij mannen en vrouwen: een vrouw heeft twee X-chromosomen en een man heeft een X- en een Y-chromosoom. Een man erft het Y-chromosoom altijd van zijn vader en het X-chromosoom van zijn moeder. Een vrouw krijgt van haar vader én van haar moeder een X-chromosoom.
Op de chromosomen zitten de genen. Een gen is een stukje DNA. Elk gen beschrijft de code van één erfelijke eigenschap. Bijvoorbeeld hoe je eruitziet en hoe je lichaam werkt. Van elk gen zijn er twee kopieën: één afkomstig van de moeder, één afkomstig van de vader. Als er een verandering in een gen optreedt, heet dat een mutatie.

Autosomaal recessief

Deze stofwisselingsziekte erft ‘autosomaal recessief’ over. Autosomaal betekent dat het afwijkende gen (het gen met de mutatie) niet op de geslachtschromosomen X en Y ligt maar op één van de 22 gewone chromosomen. Zowel jongens als meisjes kunnen de aandoening dan krijgen. Ook is de kopie van het gen op het ene chromosoom zwakker dan de functionerende kopie van het gen op het andere chromosoom. Dit wordt bedoeld met de term recessief. Dit betekent meestal dat dragers van één afwijkend gen daarvan geen klachten hebben, omdat het functionerende gen op het andere chromosoom wel werkt en de taak van de afwijkende kopie compenseert.
Om ziekteverschijnselen te hebben zijn er dus twee afwijkende genen nodig. Iemand met een autosomaal recessief overervende stofwisselingsziekte heeft van allebei de ouders precies het afwijkende deel van het gen geërfd. Bij deze persoon zorgt deze combinatie voor een genetische code die niet werkt. Hierdoor kan één enzym of eiwit niet of niet voldoende worden gemaakt. Dat zorgt voor de ziekteverschijnselen.

Overige informatie

Omim nummer

Synoniemen:

Purine nucleoside fosforylase deficiency / deficiëntie
PNP deficiency
Purine-nucleoside: orthophosphate ribosyltransferase
Ataxia with deficient cellular immunity, included

Meest gebruikte naam

Purine nucleoside fosforylase deficiëntie

Informatie voor kinderen:

stripalgemeen

Stripboek

Zijn er leden met deze ziekte?

Er zijn momenteel geen leden met ‘Purine nucleoside fosforylase deficiëntie’ bij ons aangemeld.

Datum laatst bewerkt:

11 July 2021

Autorisatie door:

J. Bierau

Disclaimer

Aan de ziekte-informatie kunnen geen rechten worden ontleend. De informatie is mogelijk niet op alle punten actueel, omdat de ontwikkelingen en inzichten snel kunnen gaan. VKS tracht de ziekte-informatie zo goed mogelijk actueel te houden.
Ervaringsverhalen zijn persoonlijke verhalen. De beschrijving van de ziekte en symptomen gelden voor deze persoon. Zoals voor veel erfelijke ziekten geldt, is er een behoorlijke variatie in ernst onder de patiënten. U kunt uit dit verhaal dan ook geen algemene conclusies trekken. Het verhaal geeft slechts een beeld hoe het leven met deze stofwisselingsziekte in de praktijk eruit kan zien.

Heeft u hulp nodig bij het inloggen?

Vond u deze informatie nuttig? Help ons dan om dit in stand te houden.

Reacties zijn gesloten.