L-2-Hydroxyglutaarzuur

L-2-Hydroxyglutaarzuur 

Inleiding


De stof 2-hydroxyglutaarzuur (2-HG) is een bijzondere stof. Er zijn twee varianten van, die elkaars spiegelbeeld zijn. De varianten worden D-2-hydroxyglutaarzuur (D-2-HG) en L-2-hydroxyglutaarzuur (L-2-HG) genoemd. De D en de L verwijzen naar een rechtse en linkse oriëntatie van de stof.
Al in de jaren ’70 van de vorige eeuw was bekend dat 2-HG een normaal bestanddeel is van menselijke urine, maar in 1980 werden twee patiënten beschreven die abnormaal veel 2-HG in hun urine hadden. Bij nader onderzoek bleek dat ze niet dezelfde soort 2-HG uitscheidden. Dit leidde tot de definitie van twee verschillende stofwisselingsziekten: D-2-hydroxyglutaaracidurie (D-2-HGA) en L-2-hydroxyglutaaracidurie (L-2-HGA). In dit document wordt alleen de tweede beschreven. Van D-2-HGA is een aparte ziektebeschrijving beschikbaar.

Het defecte of ontbrekende enzym
Patiënten met L-2-HGA scheiden grote hoeveelheden L-2-hydroxyglutaarzuur uit in hun urine. Dit wordt veroorzaakt door een enzymdefect; L-2-HG dehydrogenase. Dit enzym zet L-2-HG om in 2-ketoglutaarzuur en als gevolg van het niet-functioneren van dit enzym, stapelt L-2-HG in cellen en lichaamsvloeistoffen.

Zeldzaamheid
L-2-HGA is een zeer zeldzame stofwisselingsziekte, waarvan slechts ongeveer 100 patiënten op de wereld bekend zijn.

 

Symptomen

Er is een grote variatie in de ernst van de symptomen. De meeste patiënten lijken zich in eerste instantie normaal te ontwikkelen. Bij sommige patiënten zijn de eerste klachten een achterstand bij het leren lopen of de spraakontwikkeling. Vaak lopen de patiëntjes waggelend. Ook kunnen ze koortsaanvallen krijgen.
Het kan ook zijn dat achterblijvende schoolprestaties als eerste opvalt.

Vrijwel alle patiënten vertonen op een gegeven moment symptomen die met afwijkingen in de kleine hersenen te maken hebben, zoals coördinatiestoornissen en spraakstoornissen. Ook hebben ze vaak een verstandelijke beperking, epileptische aanvallen en spasticiteit. In sommige gevallen is het verloop (langzaam) progressief, dat wil zeggen dat de symptomen verergeren.

Diagnose

Op grond van de symptomen, kan een (metabool) kinderarts een screenend onderzoek van de urine aanvragen. Daarbij onderzoekt een laboratorium de urine onder andere op organische zuren. Als daaruit blijkt dat de patiënt grote hoeveelheden van de stof 2-hydroxyglutaarzuur (2-HG) in de urine heeft, is verder onderzoek noodzakelijk. Er zijn immers twee varianten van 2-HG, die elk horen bij een andere stofwisselingsziekte. Met een speciale scheidingsmethode kan het laboratorium onderscheid maken tussen de twee varianten. Zo wordt duidelijk of de patiënt D-2-HGA heeft, of L-2-HGA.
Vervolgens kan diagnostiek op DNA niveau worden ingezet als bevestiging van de diagnose, omdat het gen dat voor het enzym L-2-HG dehydrogenase codeert, bekend is.

Prenatale diagnose
Als er eerder in een gezin een kindje is geboren met L-2-HGA, is het mogelijk om bij een volgende zwangerschap te testen of het ongeboren kindje ook ziek is. Voorheen gebeurde dit door de concentratie L-2-HG in vruchtwater te meten, maar doordat het gen voor deze aandoening bekend is geworden, wordt nu de prenatale diagnostiek op DNA-niveau uitgevoerd.

Behandeling

Voor L-2-HGA is helaas vooralsnog geen effectieve behandeling.
De enige mogelijke vormen van behandeling zijn erop gericht om de symptomen van de ziekte zoveel mogelijk te verlichten, bijvoorbeeld door epileptische aanvallen zoveel mogelijk onder controle te houden. Zo wordt al het mogelijke gedaan om de patiënt een zo aangenaam mogelijk leven te bieden.

Erfelijkheid

Erfelijkheid

Stofwisselingsziekten zijn erfelijke ziekten. Meestal wordt dan gedacht aan ziekten of eigenschappen die al generaties ‘in de familie’ zitten, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn. We proberen het zo duidelijk mogelijk uit te leggen.
Het menselijk lichaam bestaat uit allemaal cellen. In de kern van iedere cel zitten chromosomen. Chromosomen zijn strengen erfelijk materiaal. Ze bestaan uit een stof die we DNA noemen. In dit DNA zit een soort ‘code’ waarin al onze erfelijke eigenschappen zijn vastgelegd. Het DNA is er in tweevoud: de ene helft van het DNA komt van de vader en de andere helft van de moeder.
Normaal gesproken zijn er per cel 22 gelijke chromosoomparen (autosomen). Het 23e paar is geslachtsbepalend en dus verschillend bij mannen en vrouwen: een vrouw heeft twee X-chromosomen en een man heeft een X- en een Y-chromosoom. Een man erft het Y-chromosoom altijd van zijn vader en het X-chromosoom van zijn moeder. Een vrouw krijgt van haar vader én van haar moeder een X-chromosoom.
Op de chromosomen zitten de genen. Een gen is een stukje DNA. Elk gen beschrijft de code van één erfelijke eigenschap. Bijvoorbeeld hoe je eruitziet en hoe je lichaam werkt. Van elk gen zijn er twee kopieën: één afkomstig van de moeder, één afkomstig van de vader. Als er een verandering in een gen optreedt, heet dat een mutatie.

Autosomaal recessief

Deze stofwisselingsziekte erft ‘autosomaal recessief’ over. Autosomaal betekent dat het afwijkende gen (het gen met de mutatie) niet op de geslachtschromosomen X en Y ligt maar op één van de 22 gewone chromosomen. Zowel jongens als meisjes kunnen de aandoening dan krijgen. Ook is de kopie van het gen op het ene chromosoom zwakker dan de functionerende kopie van het gen op het andere chromosoom. Dit wordt bedoeld met de term recessief. Dit betekent meestal dat dragers van één afwijkend gen daarvan geen klachten hebben, omdat het functionerende gen op het andere chromosoom wel werkt en de taak van de afwijkende kopie compenseert.
Om ziekteverschijnselen te hebben zijn er dus twee afwijkende genen nodig. Iemand met een autosomaal recessief overervende stofwisselingsziekte heeft van allebei de ouders precies het afwijkende deel van het gen geërfd. Bij deze persoon zorgt deze combinatie voor een genetische code die niet werkt. Hierdoor kan één enzym of eiwit niet of niet voldoende worden gemaakt. Dat zorgt voor de ziekteverschijnselen.

Dragerschap en overerving

In de meeste gevallen hebben beide ouders nergens last van. Zij zijn dan gezonde dragers. Het functionerende gen op het andere chromosoom zorgt ervoor dat het benodigde enzym of eiwit bij hen voldoende wordt aangemaakt. Elk mens heeft ongeveer 25.000 genen. En elk mens draagt meerdere recessief afwijkende genen met zich mee en merkt daar meestal helemaal niets van. De variatie in onze genen, inclusief de recessieve afwijkingen, maken ons tot unieke individuen. Maar zorgen er dus ook voor dat er ineens een kind kan worden geboren met een erfelijke aandoening. Zonder dat die aandoening in de familie voorkomt. Zonder dat ouders wisten dat zij drager waren.
Als we weten dat beide ouders drager zijn van hetzelfde afwijkende gen, weten we dat ze bij elke zwangerschap een kans van 1 op 4 (25%) hebben op een kind met de ziekte. Ook hebben ze een kans van 3 op 4 (75%) op een kind dat niet ziek is. Van de gezonde kinderen zal 2/3, net als de ouders, gezonde drager zijn. Deze kinderen kunnen de ziekte alleen doorgeven als hun partner ook dezelfde afwijking heeft op zijn of haar DNA.

Overige informatie

Omim nummer

Synoniemen:

L-2-Hydroxyglutaarzuur
L-2-Hydroxyglutaric aciduria
L-2-Hydroxyglutaric acidemia

Meest gebruikte naam

L-2-Hydroxyglutaaracidurie

Informatie voor kinderen:

stripalgemeen

Stripboek

Zijn er leden met deze ziekte?

Er zijn momenteel geen leden met ‘L-2-Hydroxyglutaarzuur’ bij ons aangemeld.

Datum laatst bewerkt:

06 July 2021

Autorisatie door:

dr. E. Struys

Disclaimer

Aan de ziekte-informatie kunnen geen rechten worden ontleend. De informatie is mogelijk niet op alle punten actueel, omdat de ontwikkelingen en inzichten snel kunnen gaan. VKS tracht de ziekte-informatie zo goed mogelijk actueel te houden.
Ervaringsverhalen zijn persoonlijke verhalen. De beschrijving van de ziekte en symptomen gelden voor deze persoon. Zoals voor veel erfelijke ziekten geldt, is er een behoorlijke variatie in ernst onder de patiënten. U kunt uit dit verhaal dan ook geen algemene conclusies trekken. Het verhaal geeft slechts een beeld hoe het leven met deze stofwisselingsziekte in de praktijk eruit kan zien.

Heeft u hulp nodig bij het inloggen?

Vond u deze informatie nuttig? Help ons dan om dit in stand te houden.

Reacties zijn gesloten.