Creatine transporter defect (SLC6A8)

Creatine transporter defect (SLC6A8) 

Inleiding

Een defect in het creatine transport (creatine transporter deficiëntie) is een zeldzame, erfelijke stofwisselingsziekte. Met 'stofwisseling' wordt het omzetten en verwerken van stoffen in ons lichaam bedoeld. Dat is nodig voor de opbouw van weefsels, zoals spieren, botten en organen en voor het vrijmaken van energie. De Stofwisseling vindt plaats in alle cellen van ons lichaam, waar enzymen hun werk doen. Als er iets mis is met een enzym, is de stofwisseling verstoord. Een bepaalde stof kan niet meer worden omgezet en hoopt zich op in de cel, terwijl het mogelijk belangrijke product te weinig of soms helemaal niet meer gevormd wordt. Deze situatie kan tot min of meer ernstige klachten leiden. Dit noemen we een stofwisselingsziekte.

Creatine metabolisme
Creatine is een belangrijke hulpstof bij de energiestofwisseling. Het wordt gebruikt in de mitochondriën, de 'energiefabriekjes' die in elke lichaamscel zitten. Ongeveer de helft van de benodigde creatine krijgen we binnen via de voeding, de andere helft maakt het lichaam zelf uit andere grondstoffen.
Bij het produceren van creatine zijn twee verschillende enzymen betrokken. Creatine wordt door het bloed naar de cellen van het lichaam getransporteerd. Via een speciaal transporteiwit, wordt het vervolgens de Cel binnengeloodst om daar gebruikt te worden.
Sinds het jaar 2000 is bekend dat defecten in dit mechanisme van productie en transport van creatine de oorzaak zijn van ziekten met ontwikkelingsachterstand als belangrijkste ziekteverschijnsel.
Het defecte of ontbrekende enzym
Bij patiënten met creatine transporter deficiëntie werkt de productie van creatine goed, maar is het transporteiwit dat de stof de cel in moet brengen, defect. Daardoor komt het creatine niet in de cellen terecht. Er is met name een tekort van creatine in de hersenen.

Zeldzaamheid
Creatine transporter deficiëntie is een zeer zeldzame ziekte, die nu ca 15 jaar bekend is. Er zijn ca 40 patiënten gevonden in Nederland, maar het is nog niet duidelijk hoe vaak de ziekte precies voorkomt.

Symptomen

Stoornissen in de creatine stofwisseling worden gekenmerkt door ontwikkelingsachterstand met met name ernstige spraaktaalachterstand. Verder kan epilepsie voorkomen en hebben veel patienten bepaalde gedragskenmerken (druk, weinig concentratie, autistische kenmerken).

Diagnose

Een duidelijk kenmerk van alle stoornissen in het creatine Metabolisme is dat de patiënten vrijwel geen creatine in hun hersenen hebben. Dit is aan te tonen met een scan van de hersenen waarbij dan ook een extra spectrum gemaakt moet worden (een zogenaamde Magnetische Resonantie Spectroscopie) .  Doorgaans wordt de ziekte opgespoord middels laboratoriumonderzoek, waarbij creatine en de voorloper van creatine in urine kan worden bepaald door metabole laboratoria. Om de definitieve diagnose te stellen kan DNA onderzoek en /of enzymonderzoek in huidcellen gedaan worden. Inmiddels wordt de diagnose nu steeds vaker door DNA diagnostiek opgespoord, onder andere door de zeer  in opkomst zijnde techniek – whole exoom sequencing.

Behandeling

Creatine transporter deficiëntie is, net als alle stofwisselingsziekten, niet te genezen. Helaas is er ook nog geen behandeling mogelijk om de symptomen van de ziekte te beperken of te voorkomen. Bij de andere stoornissen in het creatine metabolisme heeft een behandeling met creatine als supplement relatief goede resultaten opgeleverd (herstel tekort creatine in de hersenen), maar deze behandeling bleek niet te werken bij creatine transporter deficiëntie. Dit door het gemis van een transporter om creatine op te nemen. Geprobeerd is patienten te behandelen met voorloper storffen van creatine (arginine en glycine) waaruit de cellen zelf creatine kunnen maken. Helaas leidde dit ook niet tot een toename van het creatine in de hersenen.
De behandeling bestaat nu uit begeleiding van de ontwikkeling en behandeling van eventuele bijkomende problemen (zoals epilepsie).

Erfelijkheid

Stofwisselingsziekten zijn erfelijke ziekten. Dat betekent dat de ziekte veroorzaakt wordt door een verandering in het erfelijkheidsmateriaal (DNA). Je wordt dus  met de ziekte geboren.  

Het creatine transporter defect erft ‘X-gebonden ‘over. X-gebonden betekent dat het afwijkende gen op het X-chromosoom ligt. Deze X-gebonden ziekten komen met name bij jongens en mannen voor, omdat zij maar één X-chromosoom hebben. Als een vrouw  op één van haar X-chromosomen een afwijkend gen heeft, heeft zij  op haar andere X-chromosoom nog het normale gen. Daardoor heeft een vrouw geen of mildere verschijnselen. Het normale gen kan  er immers voor zorgen dat de benodigde transporter bij haar voldoende aangemaakt wordt in een deel van haar cellen. Bij vrouwen staat in elke cel maar één X-chromosoom aan . Dus of het X-chromosoom met het afwijkende gen of het X-chromosoom met het normale gen. Welk X-chromosoom aanstaat is al heel vroeg inde ontwikkeling van een kindje vastgelegd en berust op toeval. Als er bij een meisje toevallig in de meeste cellen het X-chromosoom met het afwijkende gen aanstaat kan zij, net zoals een jongen, verschijnselen hebben van de ziekte. Maar vrouwen met een afwijkend gen kunnen dus ook helemaal geen verschijnselen hebben en pas ontdekken dat ze draagster zijn van de genafwijking als er een zoon geboren wordt met de aandoening.

Als een vrouw draagster is van deze genafwijkingen, hebben haar zonen 50% kans om de ziekte te hebben. Haar dochters hebben 50% kans dat ze draagster zijn van het afwijkende gen. Het is bij meisjes niet te voorspellen of zij (milde) verschijnselen zullen hebben of helemaal niet.

Een kind (meestal dus jongen maar kan ook een meisje zijn) met deze genafwijking kan deze afwijking van zijn (of haar) moeder hebben geerft. De moeder is dan draagster. Maar het is ook mogelijk dat de genafwijking bij het kind nieuw ontstaan is. Om dit te onderzoeken is een DNA onderzoek bij moeder nodig.

Chromosomen
In elke cel van het lichaam is het erfelijke materiaal in tweevoud aanwezig en is verdeeld in  chromosoomparen. Er zijn per cel 22 gelijke paren (autosomen), terwijl het 23e paar geslacht-bepalend is en verschilt tussen een vrouw, die twee X chromosomen heeft en een man die een X en een Y Chromosoom heeft.

Overige informatie

Omim nummer

Synoniemen:

Creatine transporter defect
CRTR deficiëntie
CRTR deficiency

Meest gebruikte naam

Creatine transporter defect

Informatie voor kinderen:

stripalgemeen

Stripboek

Zijn er leden met deze ziekte?

Er zijn 13 leden met ‘Creatine transporter defect (SLC6A8)’ bij ons aangemeld.

Datum laatst bewerkt:

01 February 2016

Autorisatie door:

Dr. G. Salomons

Disclaimer

Aan de ziekte-informatie kunnen geen rechten worden ontleend. De informatie is mogelijk niet op alle punten actueel, omdat de ontwikkelingen en inzichten snel kunnen gaan. VKS tracht de ziekte-informatie zo goed mogelijk actueel te houden.
Ervaringsverhalen zijn persoonlijke verhalen. De beschrijving van de ziekte en symptomen gelden voor deze persoon. Zoals voor veel erfelijke ziekten geldt, is er een behoorlijke variatie in ernst onder de patiënten. U kunt uit dit verhaal dan ook geen algemene conclusies trekken. Het verhaal geeft slechts een beeld hoe het leven met deze stofwisselingsziekte in de praktijk eruit kan zien.

Heeft u hulp nodig bij het inloggen?

Vond u deze informatie nuttig? Help ons dan om dit in stand te houden.

Reageren is niet mogelijk