Monument voor een kind
MPS
VKS Kinderweb
English

Home
Ziekte-informatie
Nieuws
Over VKS
Lid / donateur worden
Contact

ziekte-informatie > verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst

Wat zijn stofwisselingsziekten?

Ziekte-informatie

Overzicht ziektebeelden

Hielprik

Filmpjes

Patiënten bij u in buurt

Informatie voor kinderen

Stel een vraag

Verklarende woordenlijst

Links

Verantwoording ziekte-informatie

Leden inlog
Email adres Wachtwoord

Een groot aantal van de lemma's in deze verklarende woordenlijst is samengesteld door Barbara Trimbos-Hart, eigenaar/beheerder van http://www.mitoinfo.nl, site voor en door volwassenen met een mitochondriale aandoening.

Wil u zelf een woord toevoegen? mail dan term en omschrijving aan info@stofwisselingsziekten.nl

.

..vooraf

A

A-

A- voor een woord betekent niet aanwezig, bijvoorbeeld a-typisch.

A.D.L.

Aanpassingen Dagelijks Leven, zelfredzaamheid. Toepassingen van functies en vaardigheden bij bijvoorbeeld: Voortbewegen, eten en drinken, wassen, aan- en uitkleden, toiletgebruik etc.

Abdomen

Buik(holte).

Abdominaal

In de buik(holte).

Abductie

Zegt iets over de stand van ledematen. Abductie is wijd, gespreid. Het tegenover gestelde is adductie.

Absence

Kortstondig bewustzijnsdaling als gevolg van een stoornis in de hersenen.

Acidosis

Zuurvergiftiging.

Adductie

Zegt iets over de stand van lichaamsdelen. Adductie is te veel naar elkaar toe. Bij een adductiestand van de benen bestaat er geen ruimte tussen de benen.
Abductie is het tegenovergestelde en betekent dus te gespreid.

Ademhalingsketen

5 enzymcomplexen die ingebed liggen in de binnenmembraan van het mitochondrion.
In het proces om energie te maken worden zuurstofmoleculen verbruikt zodat er gesproken kan worden over de 'ademhaling op celniveau'. De ademhalingsketen, of oxidatieve fosforylering, is het hart van de energie-centrale van het lichaam.

Adequaat

Correct en passend bij.

ADP

Afkorting van Adenosine Disphosphate. Het energiearme product dat geproduceerd wordt wanneer ATP energie in de cel gebracht heeft.

Afasie

Verworven taalstoornis ten gevolge van hersenletsel. Met spreekt van Afasie als de taalstoornis ontstaat nadat de taalontwikkeling is afgerond. Een aangeboren taalstoornis wordt Dysfasie genoemd.

Ambulant

Zonder opname in het ziekenhuis. Ook poliklinisch.

Aminozuren

De bouwstenen waaruit eiwitten zijn opgebouwd.

Analgeticum

Pijnstiller.

Anamnese/anamnestisch

Het eerste gedeelte van een medisch onderzoek waarbij inlichtingen aan / over de patiënt gevraagd worden. De anamnese komt vooral tot stand door specifieke vragen van de arts. De anamnese omvat bijvoorbeeld:

* algemene gegevens zoals naam, geboortedatum, beroep
* de ontwikkeling van de ziekte
* vroegere ziekten
* gegevens over de familie

Anamnestisch verkregen informatie is informatie die de arts heeft verkregen door vragen aan de patiënt (ouders).

Anoxie

Zonder zuurstof, met verminderde zuurstof.

Anti-epilepticum

Medicatie tegen epilepsie. Wordt soms ook voorgeschreven bij zenuwklachten.

Anticonvulsivum/anticonvulsant

Middel tegen stuipen, toevallen (bij epilepsie).

Antioxidant

Stof die chemisch binding met zuurstof tegengaat. Bepaalde vitamines (vit. E) zijn bijvoorbeeld antioxidanten.

Apnoe

Kort stoppen met ademen, ademstilstand, bijvoorbeeld in de slaap (slaap-apnoe).

Ataxie

Stoornis in de samenwerking tussen de spieren, waardoor het verrichten van ordelijke bewegingen moeilijk wordt. Er zijn coördinatiestoornissen. Ataxtische bewegingen zijn onregelmatige, onbeheerste bewegingen.

Athetose

Onophoudende, onwillekeurige, langzame buig- en strekbewegingen van vingers en tenen.

Atonie

Spierslapte.

Atonische aanval

Type epileptische aanval waarbij er geen verstijving van de spieren optreedt, maar juist een verslapping, waardoor de betrokkene plotseling bewusteloos neervalt.

ATP

Afkorting van Adenosine trifosfaat. De energie die via een groot aantal stofwisselingsstappen wordt vrijgemaakt en opgeslagen opdat de cel er iets mee kan.
ATP wordt gevormd uit ADP en fosfaat, dit proces heet oxidative phosphorylation (OXPHOS).

Atrofie

Verschrompeling van een orgaan door het afsterven van de cellen waaruit het orgaan bestaat.
Het afsterven wordt veroorzaakt door een tekort of juist een overmaat van stoffen die de cel nodig heeft om te blijven leven.

Audio

Het gehoor betreffende.

Audiogram

Gehooronderzoek.

Aura

Alleen voor de betrokkene waarneembare (=subjectieve) ervaringen, zoals het ruiken, zien, horen, proeven of voelen van iets, als voorbode van een epileptische aanval of migraine-aanval.

Autonome zenuwstelsel

Het gedeelte van het zenuwstelsel dat de onwillekeurige organen (buiten de wil om functionerende organen) verzorgt, zoals die van de spijsvertering, de bloedsomloop en de ademhaling.

B

Babinsky reflex

Afwijkende voetzoolreflex, waarbij de grote teen bij het strijken onder de voetzool naar boven beweegt in plaats van naar onder. Deze afwijkende voetzoolreflex wijst op een stoornis in het zenuwstelsel.

BAEP/BAER

Brainstem auditory evoked potentials / responses. Onderzoek van de gehoorbaan. De zenuwgeleiding tussen oor en hersenen wordt onderzocht. Het onderzoek is niet pijnlijk en de patiënt hoeft zelf niets te doen.

Basisdiagnostiek

Bij metabole ziekten meestal de aanduiding voor onderzoek in bloed of urine, waarbij gekeken wordt naar afwijkende metabolieten (zie aldaar). Een afwijkende hoeveelheid van bepaalde stoffen kan aanleiding zijn voor verder gericht onderzoek, door middel van enzymdiagnostiek (zie aldaar) of het gericht onderzoek in het DNA.

Brady-

Langzaam / traag bijvoorbeeld bradycardie: trage hartslag , bradyfrenie: mentale traagheid, vertraagd denken.

C

Cardio / cardiaal / -cardie

Het hart betreffende.

Cardiomyopathie

Aandoening van de hartspier.

Carnitine

Carnitine (carnitene) is een aminozuur dat normaal in het eten voorkomt en door het lichaam gebruikt wordt voor het leveren van energie aan de skeletspieren. Carnitine is nodig om vetzuren het mitochondrion in te transporteren zodat het vet kan worden verbrand. Daarnaast zou carnitine ook de membraan (wand) van de mitochondrieën sterker maken.

Cel

Microscopisch klein onderdeel van alle planten, dieren en mensen. Het menselijk lichaam bestaat uit miljarden cellen.

Celkern

Het centrale onderdeel van de cel waar het erfelijk materiaal, het DNA, in opgesloten zit. Vanuit de celkern vindt de aansturing van alle processen in de cel plaats.

Cerebellair

De kleine hersenen betreffend.

Cerebellum

Een onderdeel van de hersenen, ook bekend als de kleine hersenen. De kleine hersenen hebben een belangrijke functie bij het sturen en regelen van bewegingen. De uiterlijk waarneembare verschijnselen van het niet goed functioneren van de kleine hersenen wordt ataxie (zie daar) genoemd.

Chromosoom

Drager van erfelijke eigenschappen. Belangrijkste component is DNA. Alle chromosomen zitten samen in de celkern.

CK

CK.= creatine kinase. Door extreme spierarbeid kan er, door beschadiging van het vliesje om de spier heen, lekkage van weefselvocht uit de spieren ontstaan.
Om de mate van lekkage uit spiervezels te meten kan de CK in het bloed gemeten worden. De CK-activiteit is bij veel, maar niet alle, spierziekten verhoogd. Zeer hoge waarden vindt men bijvoorbeeld bij spierdystrofie, normale waarden bij sommige aangeboren spierziekten. Wordt bij laboratoriumonderzoek een verhoogde CK activiteit gevonden, dan zal de bepaling in de regel herhaald worden om te kijken of de verhoging tijdelijk is en veroorzaakt wordt door een ongewoon sterkte inspanning.

Clonus / clonie

Een abnormale beweging die gekarakteriseerd wordt door snelle aan- en ontspanning van spieren.

CNS

Central Nervous System.
Engelstalige term voor het centraal zenuwstelsel.

Cognitie

Het denkvermogen. Het vermogen om alle informatie uit het dagelijks leven te interpreteren:
* orientatie in tijd, plaats en persoon
* aandacht en concentratie
* tempo van informatieverwerking
* geheugen
* schoolse vaardigheden
* redeneervermogen
* leervermogen

Cognitief

De cognitie betreffende (zie aldaar).

Congenitaal

Aangeboren, reeds vanaf de geboorte aanwezig.

Congenitaal

Aangeboren.

Contractuur

Het in een gedwongen stand staan van een gewricht. Noch de patiënt zelf noch een ander kan die stand veranderen. Een contractuur kan ontstaan doordat de 'strekkers' ziek zijn en de 'buigers' gaan overheersen.

Contrast

Een MRI of CT-scan 'met contrast' betekent dat er een contrastvloeistof ingespoten wordt.

CT-scan

Computertomografie scan. Een röntgenopname die veel details laat zien. Je ligt hierbij met je hoofd, en soms ook met je romp, in een tunnel en de camera draait om je heen. Er worden opnamen gemaakt vanuit verschillende richtingen. Met een computer worden die samengesteld tot beelden.
Afwijkingen in bijvoorbeeld de hersenen of het ruggenmerg kunnen hiermee zichtbaar gemaakt worden. Soms krijg je van te voren contrastvloeistof ingespoten.

Cytopathie

Celafwijking.

CZS

Afkorting voor het centraal zenuwstelsel (hersenen en ruggemerg).

D

Deficiëntie

Vermindering, afwezig zijn, niet functionerend.

Degeneratie

Benaming voor allerlei veranderingen in cellen en weefsels waardoor hun normale functie aangetast wordt. Een langzaam, geleidelijk proces van afsterven van bepaalde groepen (hersen)cellen.
Zie ook: Atrofie.

Deterioratie

Het achteruitgaan.

Dys-

Dys- voor een woord betekent afwijkend.

Dysarthrie

Een spraakstoornis ten gevolge van hersenletsel. Problemen met de motoriek (het bewegen , coördineren en aansturen van spreekbewegingen).

Dysfagie

Probleem met slikken.

Dysfasie

Stoornis in het vermogen om woorden en zinnen te vormen, zonder dat het denkvermogen is aangetast.

E

E.C.G.

Electro Cardiogram. Onderzoek naar de hart-activiteit. Er worden hiervoor plakkertjes op de borst geplaatst. Het onderzoek is pijnloos en kortdurend.

E.M.G.

Electromyogram is een spier/zenuw onderzoek. Soms volledig pijnloos, soms onaangenaam door de schokjes en het plaatsen van kleine naaldjes.

EEG

Elektro-encefalogram. Registratie van de elektrische activiteit in de hersenen. Met lijm of een soort badmuts worden elektroden op het hoofd geplakt. Behalve ogen sluiten en openen hoeft de patiënt niets te doen. Het is een pijnloos onderzoek.

EMLA

Huidverdovingsmiddel in de vorm van crème of pleister dat gebruikt kan worden als verdoving bij een injectie, plaatsen infuus, biopt of lumbaalpunctie.

Encefalopathie

Niet gedefinieerde ziekte in de hersenen.

Encephalomyopathie

Aandoening van de hersenen en de spieren.

Enzym

Eiwit dat in ons lichaam wordt gemaakt door bepaalde aminozuren aan elkaar te knopen op basis van genetische informatie uit de celkernen.

Enzymdiagnostiek

Voor de diagnose van een stofwisselingsziekte is onderzoek in bloed of lichaamsweefsel noodzakelijk. Meestal wordt voor dat laatste een huidbiopt gebruikt, bij sommige aandoeningen, spier- of leverweefsel. Bij het enzym onderzoek worden de activiteiten van de verschillende enzymen op celniveau gemeten in een gespecialiseerd laboratorium. Enzymdiagnostiek komt in beeld als de behandelend arts bij een patient aanwijzingen vindt voor één of meer erfelijke metabole ziekte(n) met een bekend enzymdefect.

Ergotherapie

Een paramedische discipline die zich bezig houdt met onderzoek, begeleiding en behandeling van zo zelfstandig mogelijk functioneren.
* zelfverzorging, ADL activiteiten (zie aldaar), eten, drinken, wassen, aankleden, naar toilet gaan
* huishouden
* verplaatsen en vervoer
* vrije tijd / hobby's
* werk
* wonen

Exacerbatie

Meestal plotseling optredende verslechtering. Ook wel 'crash' genoemd.

F

Faciaal

Het aangezicht betreffende.

Fibroblasten

Huidcellen. Kunnen onderzocht worden d.m.v. een huidbiopt.

G

Gen / genen

De dragers van erfelijke eigenschappen die samen het DNA vormen. Genen bevatten het 'recept' voor het maken van eiwitten, waaronder enzymen.

Glucose

Ander woord voor druivensuiker. De belangrijkste energiebron voor de cellen.

Glycogeen

Glucosevoorraad in de lever.

Grand mal aanval

Grote of grand mal : Een bepaald type epileptische aanval, die in twee fasen verloopt, namelijk eerst een tonische fase (waarin alle spieren secondelang verstijven en de ademhaling stokt) en vervolgens een clonische fase (waarin de spieren heftige ongecontroleerde bewegingen maken. Wordt ook wel grand mal-aanval of tonisch-clonische aanval genoemd.

H

Hemianopsie

Gezichtsveldverlies t.g.v. hersenletsel aan 1 of beide buitenkanten van het gezichtsveld.

Hemiplegie

Halfzijdige verlamming (arm + been + evt gezicht).

Hemo-

Het bloed betreffende.

Hyper-

Hyper- voor een woord staat voor te veel, overmatig.

Hyperkinesie

Overmatige, ongewilde, ondoelmatige beweging.

Hyperreflexie

Verhoogde reactie op prikkels. Te heftige reflex.

Hypertelorisme

Grote afstand tussen b.v. de ogen.

Hypertensie

Hoge bloeddruk.

Hypo-

Hypo- voor een woord staat voor te weinig, onvoldoende.

Hypoglycaemie / hypoglycaemisch

Hypoglycemisch of te wel hypoglycemie wil zeggen dat je een te laag gehalte aan bloedsuiker (glucose) hebt. Je kunt dan last hebben van de volgende verschijnselen: zweten, trillen, angst, hartkloppingen, je kunt je niet meer concentreren, verwarring, vermoeidheid, moeite met spreken, slapte, hoofdpijn, misselijkheid, wazig zien.

Hypotensie

Lage bloeddruk.

I

Intentietremor

Het steeds erger trillen van een ledemaat, naar gelang het doel dichterbij komt.

Intramusculair

Toediening van een geneesmiddel per injectie in een spier.

Intraveneus

Toediening van een geneesmiddel per injectie in een ader.

K

Ketogeen dieet

Dieet gekenmerkt door voeding met een hoog vetgehalte en een laag koolhydraat- en eiwitgehalte. Door dit dieet mist het lichaam de koolhydraten en moet het op zoek naar een andere energiebron: Het schakelt over op vetverbranding. Kan worden toegepast bij anders slecht behandelbare epilepsie en bij sommige stofwisselingsziekten als alternatieve energiebron.

Klinisch

Direct voor de arts (hulpverlener) zichtbaar, zonder hulponderzoek. Subklinisch is nog niet zichtbaar.

L

Lactaat

Melkzuur.

Limbisch systeem

Regelcentrum in de hersenen dat informatie vanuit al onze zintuigen krijgt en verwerkt en verder betrokken is bij geheugen, gedrag en emoties.

Liquor

Het vocht in de hersenen en het ruggenmerg . Afwijkingen in het liquor (afgetapt m.b.v. LP =Lumbaalpunctie) wijzen op een encephalopathie. Het soort afwijkingen kan richting geven aan het vinden van een diagnose.

Logopedie

Een paramedische discipline die zich bezig houdt met het onderzoeken, begeleiden en behandelen van alles dat met communicatie te maken heeft:
* primaire mondfuncties (zie aldaar)
* spraak
* taal
* gehoor

Lumbaal punctie (LP)

Door middel van een prik tussen de ruggenwervels wordt vocht afgetapt dat zich in het ruggenmerg bevindt. Dit vocht, ook wel liquor genoemd, wordt onderzocht. De uitslag van dit onderzoek kan helpen een diagnose te stellen. Na de prik kun je hoofdpijn hebben of duizelig zijn. Dit gaat meestal vanzelf weer over. Plat blijven liggen en veel drinken helpt. Als er na 5 dagen nog hoofdpijn bestaat contact opnemen met de arts.

M

Metabolieten

De tussen- of eindproducten die ontstaan nadat een chemische stof in een biologisch systeem (bacteriën, planten ,dieren en mensen) metabolisme heeft ondergaan. Metabolieten zijn onder andere : de aminozuren, adenosinetrifosfaat of ATP, glucose, adrenaline enz.

Metabolisme

Stofwisseling.
Alle biochemische reacties die plaats vinden in het lichaam. Al deze reacties samen zorgen voor de energie die het lichaam nodig heeft voor de lichaamsfuncties zoals ademhaling, denken en bewegen.

Mitochondriële / mitochondriale aandoening

Stofwisselings (metabole) ziekte. Veroorzaakt door een fout in 1 van de vele stappen (reacties) in de stofwisseling. In de mitochondria vinden meer dan 100 verschillende stofwisselingsstappen plaats.
Een heel belangrijke functie van de mitochondria is de rol als energie-centrale in de cel. Hoewel de mitochondria veel meer functies hebben wordt met een mitochondriële aandoening vrijwel altijd een energie-ziekte bedoeld.
Mitochondriële aandoeningen kunnen op verschillende manieren ingedeeld worden.
* Naar het complex dat niet goed werkt (deficiënt is):
Complex 1, 2, 3, 4, 5 deficiëntie. Sommige deficiënties komen vaker voor dan andere (complex 1 en 4). Vaak komen er ook meer deficiënties tegelijk voor ( bijv. complex 1 + 4)
* Naar de aard van de klachten, in een syndroom (bijv. Leigh-, MERFF-, MELAS-, Kearns-Sayre-, LHON- Pearsons's en NARP syndroom).

Mitochondrion

Het gedeelte van de cel dat verantwoordelijk is voor de omzetting van allerlei stoffen in energie. Mitochondriën worden ook wel de energiecentrales van het lichaam genoemd.
Meervoud: Mitochondriën of mitochondria.

motoriek , motorisch

Beweging. Wat met bewegen te maken heeft (zitten, staan, lopen,... schrijven, tekenen,...).

MRI

Magnetic Resonance Imaging.

Dit onderzoek is te vergelijken met de CT-scan. Je ligt hierbij in een tunnel. Er worden opnamen gemaakt van de hersenen of het ruggenmerg. Het apparaat, waar je met je hoofd inligt, kan deze opnamen maken door middel van het veranderen van magnetische velden. Er worden geen röntgenstralen maar radiogolven gebruikt. De opnamen van hersenen en ruggenmerg zijn van uitzonderlijk goede kwaliteit. Omdat er gebruik gemaakt wordt van magnetische golven mag je geen voorwerpen van ijzer dragen of andere voorwerpen die het magnetisch veld kunnen verstoren. Tijdens het onderzoek is een hard getik hoorbaar. Je kunt oordoppen dragen of een bandje met favoriete muziek meenemen en beluisteren. Bij kinderen wordt veelal een lichte narcose gegeven omdat het onderzoek langdurig stilliggen vereist. Soms wordt contrastvloeistof ingespoten. Het onderzoek is ongevaarlijk en een belangrijk middel om een diagnose te kunnen stellen. Idem: NMR, Nuclear Magnetic Resonance

Multidisciplinair team

Een onderzoeks- of behandelteam dat bestaat uit meerdere specialisten / specialisaties die samen werken. Een revalidatie-team is multidisciplinair. Naast de revalidatiearts kunnen o.a. de fysiotherapie, ergotherapie,logopedie maatschappelijk werk, psychologie, diëtist, verpleegkundige deel uit maken van een dergelijk team.

Musculus

Spier.
Een musculaire aandoening is een aandoening van de spieren (myopathie).

Mutatie

Een verandering in het genetisch materiaal. Zowel in het DNA als in de genen.

Myalgie

Spierpijn.

Myeline

Witte stof.
Vetachtige cellen die een isolatielaag vormen rondom zenuwcellen. Deze laag maakt het mogelijk de elektrische signalen die de cel verzendt, sneller te vervoeren. Bij de geboorte is myeline nauwelijks aanwezig. In de ontwikkeling naar volwassenen wordt het stapsgewijs aangemaakt.

Myo-

Myo- (grieks) is spier.
Wanneer en voor een woord MYO staat, dan betekent het dat het de spieren betreft.

Myoclonieën

Willekeurige, snelle spierschokken met kortdurend bewegingseffect. Niet alle myoclonieën zijn epileptisch en ze kunnen bij vele aandoeningen voorkomen.

Myoclonische aanval

Type epileptische aanval waarbij enkelvoudige of in reeksen voorkomende spierschokken optreden in de armen en/of de benen, met een zeer kortdurende bewustzijnsstoornis. Het kan een voorbode zijn van een volledige epileptische aanval (zie Tonisch-clonische aanval).

Myopathie

Iedere abnormale conditie of ziekte van het spierweefsel. Kan zowel de skeletspieren als hartspier betreffen.

Myotonie

Bij myotonie ontspannen aangespannen spieren te langzaam ten gevolge van problemen in de spier- of zenuwcellen. Iemand met myotonie heeft bijvoorbeeld moeite met het loslaten van een voorwerp dat hij eerder vast had. Het gevoel wordt wel omschreven als 'stijfheid'.

N

Netvliesdegeneratie

Het afsterven van zenuwcellen in het netvlies, waardoor het gezichtsvermogen slechter wordt: Men ziet waziger, niet meer geheel scherp.

Neuralgie

Zenuwpijn.

Neuritis

Zenuwontsteking.

Neuro-

Met betrekking tot de zenuwen en / of hersenen.

Neuromusculair

De zenuwen en spieren betreffende.

Neuropathie

Ziekte van de zenuwen.

Neurotransmitters

Een verzameling van uiteenlopende stoffen die zorg dragen voor en/of informatie doorgeven van de ene zenuwcel naar de andere of van zenuwcellen naar klieren, spieren, zintuigcellen en terug.

NMR

Nuclear Magnetic Resonance. Zie MRI

Nystagmografie

Het onderzoek waarbij oogbewegingen worden geregistreerd.

Nystagmus

Onwillekeurige, snelle, ritmische bewegingen (trillen) van het oog, meestal horizontaal. Kan aanwijzing zijn voor aandoening in evenwichtsorgaan.

O

Oculografie

Registratie van de oogbewegingen.
Zie ook nystagmografie.

Ophtalmoplegie

Oogspierverlamming.

Organellen

Onderdelen van de cel. De celkern is een van de organellen. Daarnaast zijn bekend: lysosomen, peroxisomen, mitochondriën, het Golgiapparaat enzovoort.

Oto-

Het gehoor, het oor betreffende.

OXPHOS

Oxidatieve Phosphorylering.
De omzetting van energie verkregen uit de verbranding van suikers en vetten tot lichaamseigen energie ter hoogte van de ademhalingsketen in de celkern.

P

Paraesthesie

Niet pijnlijke gevoelens die niet worden veroorzaakt door een passende uitwendige prikkel. Ook wel sensibiliteitsstoornissen genoemd. Bijvoorbeeld prikkelen, tintelen of een bandengevoel.

Paralyse

Volledig krachtsverlies.

Paraplegie

Verlamming aan beide benen.

Parese

Krachtsvermindering. Aanduiding van de mate van verlamming.

Pathie

Pathie (grieks) betekent ziekte, afwijking, aandoening. Pathie komt achter datgene dat afwijkend is. Myo-pathie betekent een aandoening van de spieren. Neuro-pathie betekent een aandoening van de zenuwen. Pathologisch is door een ziekte veroorzaakt.

Pathologisch

Door een ziekte veroorzaakt.

Perimetrie

Gezichtsveld-onderzoek.

Persoonlijkheid en gedrag

Persoonlijkheid is het geheel van kenmerken van iemands gedrag en heeft altijd een relatie met de buitenwereld. Elementen die samen de persoonlijkheid vormen:* basisstemming
* zelfbeeld en vertrouwen
* impulscontrole
* evaluatie van eigen gedrag
* inzicht in en acceptatie van stoornissen en mogelijkheden
* oordeelsvermogen
* sociaal gedrag
* persoonlijkheidsstoornissen.

PET scan

Positron Emissie Tomografie. Techniek om een beeld van de hersenen krijgen. Door een combinatie van twee methoden geeft de functie onder andere bloeddoorstroming, zuurstof- en glucoseverbruik in de hersenen en de werking van de hersenen weer, wordt ook gebruikt om epileptische haarden op te sporen.

Prenataal

Voor de geboorte.

Preverbale logopedie

Specialisatie binnen de logopedie die zich bezig houdt met mondfuncties voordat de spraak / taal op gang gekomen is (bijvoorbeeld zuigen, slikken, kauwen).

Primaire mondfuncties

Zuigen, slikken, kauwen.

Prognose

Voorspelling omtrent het verdere verloop.

Progressief

Toenemend in ernst.

Psychisch

Psychische gevolgen van een ziekte kunnen de
* cognitie
* intelligentie
* persoonlijkheid en gedrag betreffen.
Intelligentie = kennis- en begripsvermogen. Cognitie = denkvermogen.
Intelligentie en cognitie zijn noodzakelijk om te kunnen leren en vormen de basis voor adequaat gedrag.

Ptosis

Hangend ooglid.

Pyruvaat

Druivenzuur.

Q

Quadriplegie

Verlamming aan benen en armen.

R

Retardatie

Geestelijke achterstand.

Retina

Netvlies. Het vlies dat de binnenvlakte van het oog bekleedt en waarop het beeld van de waargenomen voorwerpen wordt gevormd. Netvliesdegeneratie: Het afsterven van zenuwcellen in het netvlies, waardoor het gezichtsvermogen slechter wordt: Men ziet waziger, niet meer geheel scherp.

Retinitis pigmentosa

Erfelijke aandoening van het netvlies (ogen).

Retro-

Achter.

Revalidatie

Behandelonderdeel van (onder andere) neuromusculaire aandoeningen. Bij progressieve achteruitgaande)aandoeningen gericht op voorkoming van het verlies van onafhankelijkheid en kwaliteit van bestaan.

Revalidatieteam

De behandelaars die betrokken kunnen zijn bij de revalidatie. Revalidatie-arts, stelt een revalidatie-diagnose en een revalidatie-plan -doel. Coördineert de verschillende therapieën en andere bij de patient betrokken specialisten(case-management). Verder kunnen van het team deel uit maken: De fysiotherapeut, ergotherapeut, logopedist, maatschappelijk werker, psycholoog, orthopedagoog, orthopedisch schoen- en/of instrumentenmaker, diëtist, verpleegkundige, muziektherapeut. De huisarts maakt geen deel uit van het revalidatieteam, maar dient wel op de hoogte gehouden worden door de revalidatiearts. De revalidatiearts dient het aanspreekpunt voor de huisarts te zijn.

Rigide, rigiditeit

Stijf, stijfheid.

S

Scoliose

Verkromming van de wervelkolom.

Sedativum

Kalmerend, rustgevend medicijn.

Somatisch

Met het lichaam te maken hebbende. Somatische gevolgen van een ziekte kunnen
* motorisch,
* vegetatief,
* neurologisch,
* orthopedisch en
* sensorisch zijn.
Motorisch = beweging; vegetatief = basale lichaamsprocessen; neurologisch = zenuwstelsel; orthopedisch = botten en gewrichten; sensorisch = waarneming.

Spasticiteit

Verlamming die gepaard gaat met een verhoogde spierspanning (tonus, hypertonie).

SSEP

Somato-sensory evoked potentials. Bij dit onderzoek worden de zenuwbanen onderzocht die het gevoel voorgeleiden. Hiervoor worden elektrische prikkels op scheenbeen of pols toegediend.

Stofwisseling

Het proces in het lichaam waarbij in de cel de ene stof wordt omgezet in de andere.

Stofwisselingsziekte

Ook: metabole ziekte. Door gebrek aan een bepaald enzym of activator van een enzym treedt een stoornis in het geheel van biochemische reacties die het lichaam aansturen. De plaats, aanwezigheid van restactiviteit, en de functie van het deficiënte enzym bepalen de gevolgen voor het lichaam en dus de symptomen van de ziekte die ontstaat.

Strabismus

Scheelzien.

Symptoom

Ziekteverschijnsel.

Syndroom

Een combinatie van verschillende klachten / symptomen die gezamenlijk een ziektebeeld vormen.

T

T.E.N.S.

Transcutane Electro Neuro Stimulatie. Een klein toestelletje (krachtbron) dat door middel van electroden en klevers wordt verbonden met de pijn-zone. De pijngewaarwording wordt verminderd door elektrische stimulatie (tinteling). Het TENS-toestelletje wordt eerst in bruikleen gegeven om te worden uitgeprobeerd. Blijkt het voor u een doeltreffende pijnbestrijder, dan kan het worden aangekocht.

Tachy-

Snel. Bijvoorbeeld tachyardie: snelle hartslag.

Temporale aanval / petit mal

Een veelvoorkomend type epileptische aanval (temporaal epilepsie),waarbij de patiënt doelloze bewegingen uitvoert, een starende blik heeft en gedeeltelijk (of geheel ) het bewustzijn verliest. Vaak gaan aan de aanval bepaalde gevoelens vooraf (zie ook Aura). Dit type aanval werd vroeger ook wel 'petit mal aanval' of 'psychomotorische aanval' genoemd.

Tonus

De tonus is de spanningstoestand van een spier. De tonus kan abnormaal verhoogd zijn (hypertonie). Dit leidt bijvoorbeeld tot spasmen. De tonus kan abnormaal verlaagd zijn (hypotonie). Dit leidt bijvoorbeeld tot een slappe verlamming waarbij de patiënt een lichaamsdeel niet in een bepaalde stand kan houden.

Tremor

Bevingen bij het maken van willekeurige bewegingen. Intentietremor: het steeds erger trillen van een ledemaat, naar gelang het doel dichterbij komt.

V

VEP

Visual evoked potentials. Bij dit onderzoek worden de zenuwverbindingen tussen het oog en de hersenen onderzocht. Er wordt een elektrode op het hoofd geplakt en de patiënt krijgt een zwart-wit geblokt bord of lichtflitsen te zien. De patiënt hoeft niets te doen en het onderzoek is niet pijnlijk. Gemeten wordt de tijd die het duurt voor de hersenen reageren op de prikkels.

Vertigo

Duizeligheid.

Visueel, visus

Het zien, de ogen betreffende.

W

WMO

Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Opvolger van WVG = Wet Voorzieningen Gehandicapten.