X-gebonden adrenoleukodystrofie (VLCFA-CoA synthase transport)

Categorie:

Peroxisoom

Synoniemen:

X-gebonden adrenoleukodystrofie
X-ALD
VLCFA-CoA synthase transport deficiency / deficiëntie
Addison disease and cerebral sclerosis
Adrenomyeloneuropathy

Meest gebruikte naam:

X-gebonden adrenoleukodystrofie

Samenvatting:

X-gebonden adrenoleukodystrofie (X-ALD) is een erfelijke peroxisomale stofwisselingsziekte. In X-ALD is het afbraakproces van de zeer lange-keten vetzuren (ZLKV) ernstig gestoord, waardoor ZLKV stapelen in bloed en lichaamcellen en in het bijzonder in de hersenen en de bijnierschors. De twee meest voorkomende vormen van X-ALD zijn de zogenaamde “childhood” cerebrale adrenoleukodystrofie (CCALD), een zich snel uitbreidende hersenbeschadiging bij jongens en Adrenomyeloneuropathie (AMN), een aandoening van vooral het ruggenmerg bij mannen. Ook vrouwen (draagsters) kunnen verschijnselen hebben. Diagnostiek is mogelijk door onderzoek te doen naar de concentratie van ZLKV in bloed bij mannen. Bij vrouwen is de diagnose draagsterschap moeilijker te stellen. De meest betrouwbare methode waarmee de diagnose kan worden gesteld, is DNA onderzoek. Prenataal onderzoek is mogelijk. De bijnierschorsinsufficiëntie is behandelbaar, maar vooralsnog is er geen behandeling gericht op genezing beschikbaar, behalve beenmergtransplantatie of stamceltransplantatie,bij CCALD wanneer de neurologische verschijnselen nog licht zijn.

Uit het blad 'Wisselstof':

Januari 2010: Kort wetenschapsnieuws

Gentherapie geslaagd bij twee jongens met X-ALD

Onderzoekers aan de Universiteit Paris-Descartes in Frankrijk hebben twee jaar geleden bij twee zeven-jarige jongens met X-gebonden adrenoleukodystrofie een experimentele behandeling met gentherapie uitgevoerd. De hoeveelheid enzym die de genetisch veranderde cellen produceren, is al twee jaar constant en met beide jongens gaat het nog steeds goed.
ALD is een erfelijke stofwisselingsziekte, die het zenuwstelsel aantast. De ziekte ontstaat door een mutatie in het ABCD1-gen dat op het X-chromosoom ligt. De genmutatie verstoort de aanmaak van het eiwit ALD, waar het ABCD1-gen voor codeert. Het ALD-eiwit voert vetzuren af uit hersencellen. Als het eiwit ontbreekt, hopen de vetzuren zich op in de vettige beschermlaag (myeline) rond zenuwbundels, waardoor ontstekingen ontstaan. De getroffen zenuwcellen functioneren hierdoor niet goed meer.
In Nederland worden elk jaar ongeveer tien ALD-patiënten geboren. Jongens kunnen de “childhood cerebrale” vorm van de ziekte ontwikkelen. De eerste symptomen verschijnen als de kinderen zes tot acht jaar oud zijn. De enige behandeling tot nu toe was een beenmergtransplantatie. Die moest na de eerste tekenen van de ziekte worden uitgevoerd, anders was de neurologische schade al te groot.

De onderzoekers in Parijs behandelden twee jongetjes van zeven, waarvoor geen beenmergdonor beschikbaar was. Ze namen beenmerg af van de patiëntjes zelf en isoleerden daar stamcellen uit. Buiten het lichaam werd in deze cellen een werkend ABCD1-gen ingebouwd met behulp van een onschadelijk gemaakt lentivirus. Om die reden noemt men deze vorm van stamceltransplantatie gentherapie. Lentivirussen veroorzaken langzaam lopende infecties die zeer hardnekkig zijn. De jongens kregen de gecorrigeerde cellen terug in de bloedbaan. De stamcellen trekken dan naar het beenmerg, waar ze kunnen uitgroeien tot verschillende soorten bloedcellen, ook tot witte bloedcellen die in de hersenen actief zijn. Vijftien procent van de bloedcellen produceerde het ALD-eiwit. Dat percentage blijft al twee jaar constant. De hersenschade bij de jongens herstelde of bleef stabiel. Het resultaat is vergelijkbaar met dat van beenmergtransplantatie.
Het is nog onduidelijk hoe de gecorrigeerde of de getransplanteerde stamcellen de neurologische schade precies herstellen. De onderzoekers vermoeden dat ze de ontstekingen remmen en uiteindelijk de myelinelaag vernieuwen. Het is blijkbaar voldoende als slechts een deel van de cellen het ALD-eiwit kan maken.
Het is de eerste keer dat een ernstige stofwisselingsziekte met gentherapie wordt behandeld. De onderzoekers hopen het percentage cellen met het correcte gen in de toekomst te verhogen door de virusdeeltjes te verbeteren.

Bron: Cartier, et al. Hematopoietic Stem Cell Gene Therapy with a Lentiviral Vector in X-Linked Adrenoleukodystrophy. Science 6 November 2009:Vol. 326. no. 5954, pp. 818 - 823
 

Datum laatst bewerkt:

2012-04-03 16:21:13

Let op: U bent niet ingelogd. U mist mogelijk informatie. Ga terug naar ziekte-informatie en log in om de volledige tekst te bekijken.