Phenylalanine hydroxylase (PKU)

Categorie:

Hyperfenylalaninemie

Synoniemen:

Phenylalanine hydroxylase deficiency / deficiëntie
Phenylketonurie
PKU
Klassieke PKU

Meest gebruikte naam:

PKU (Fenylketonurie /Phenylalanine hydroxylase)

Samenvatting:

PKU is een zeldzame, erfelijke stofwisselingsziekte, die in Nederland wordt opgespoord met de hielprik. Met 'stofwisseling' wordt het omzetten en verwerken van stoffen in ons lichaam bedoeld. Dat is nodig voor de opbouw van weefsels, zoals spieren, botten en organen en voor het vrijmaken van energie. De Stofwisseling vindt plaats in alle cellen van ons lichaam, waar enzymen hun werk doen. Een bepaalde stof kan niet meer worden omgezet en hoopt zich op in de cel, terwijl het mogelijk belangrijke product te weinig of soms helemaal niet meer gevormd wordt. Deze situatie kan tot min of meer ernstige klachten leiden. Dit noemen we een stofwisselingsziekte.
Bij onbehandelde PKU-patiënten, leidt de ophoping van het aminozuur phenylalanine tot ernstige hersenbeschadiging. Als de ziekte echter tijdig wordt ontdekt, kan de behandeling alle symptomen voorkomen. Daarom worden alle baby's in Nederland door middel van het hielprikje onder andere onderzocht op PKU.

Uit het blad 'Wisselstof':

 Mei 2010: Kort wetenschapsnieuws

Samenstelling en verdeling van aminozuurpreparaat in behandeling PKU kan beter

De dieetbehandeling voor patiënten met fenylalanineketonurie (PKU) moet verbeterd worden. Een grotere hoeveelheid grote aminozuren in het preparaat kan een alternatieve behandelmethode zijn. Bovendien kunnen patiënten het preparaat ook in één keer nemen in plaats van drie keer per dag. Op deze conclusies promoveerde Marieke Hoeksma op 31 maart 2010 aan de Rijksuniversiteit Groningen met het proefschrift PKU: Food for Thought.

Aminozuren zijn bestanddelen van eiwitten, zowel in de voeding als in het lichaam. Eiwitten uit de voeding worden door het lichaam afgebroken en de aminozuren worden gebruikt als bouwstof voor nieuwe eiwitten. Bij PKU werkt het enzym dat het aminozuur fenylalanine omzet in het aminozuur tyrosine niet. De concentratie fenylalanine in het bloed is hierdoor te hoog. Wanneer de ziekte niet behandeld wordt, ontstaat er een achterstand in de ontwikkeling en raakt de patiënt geestelijk gehandicapt. PKU zit sinds 1974 in de hielprik. Door middel van een streng eiwitbeperkt dieet in combinatie met een aminozuurpreparaat waarin alle aminozuren behalve fenylalanine zitten, is de ziekte te behandelen.

Patiënten met PKU hebben echter vaak een groeiachterstand.
Met de huidige samenstelling van het aminozuurpreparaat leidt een verhoging van de dosis niet tot betere groei. Een grotere hoeveelheid natuurlijk eiwit in de voeding heeft wel een positieve invloed op de groei van de hoofdomtrek van patiëntjes met PKU. De verdeling van het aminozuurpreparaat over de dag kan veranderd worden. Eén grote dosis wordt net zo goed verwerkt als de nu gebruikelijke drie kleine doses per dag. Dit zou vanuit sociaal opzicht zeer wenselijk zijn.

Hersenschade is grotendeels te voorkomen met het strenge dieet, maar toch is de ontwikkeling niet optimaal. Eiwitproductie door de hersenen is nodig voor geheugen en ontwikkeling. Hoeksma ontdekte dat bij een hogere concentratie fenylalanine in het bloed, minder eiwit geproduceerd wordt in de hersenen en minder van het aminozuur tyrosine (die dezelfde transporter gebruikt) in de hersenen terecht komt. Hierdoor denkt zij dat de hersenschade bij PKU niet door de hoge concentratie fenylalanine zelf komt, maar door verminderde toevoer van andere aminozuren naar de hersenen. Wanneer fenylalanine in een overmaat aanwezig is, bindt deze aan de transporters, waardoor die de andere grote aminozuren niet de hersenen in kunnen vervoeren. Deze transporters reguleren welke stoffen vanuit de bloedbaan doorgelaten worden door de bloed-hersenbarrière de hersenen in.
Als deze aanname klopt, kan een verhoogde inname van de aminozuren die dezelfde transporter als fenylalanine gebruiken een therapeutische strategie zijn. Wellicht is dan een minder streng dieet nodig, wat het volgen van het dieet een stuk makkelijker maakt.

Bron: proefschrift:PKU:Food for Thought - Marieke Hoeksma


Maart 2010: Kort wetenschapsnieuws

Opmerkelijke verschillen in levensloop jongvolwassenen met PKU en galactosemie

De levensloop van jongvolwassenen met de erfelijke stofwisselingsziekten PKU (phenylketonurie) en klassieke galactosemie verschilt opmerkelijk van elkaar. Dit is gebleken uit een onderzoek onder Nederlandse PKU- en galactosemiepatiënten door onderzoekers van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Beide groepen patiënten moeten zich levenslang aan een streng beperkend dieet houden. PKU-patiënten missen het enzym phenylalanine hydroxylase en kunnen het aminozuur phenylalanine dat van nature in eiwitten voorkomt niet afbreken. Bij klassieke galactosemie hebben patiënten een tekort aan het enzym galactose-1-phosphate uridyltransferase waardoor zij geen galactose, een melksuiker, kunnen afbreken.
Naast aandacht voor de lichamelijke kant van leven met een stofwisselingsziekte is er ook aandacht voor de psychische en sociale kanten. Uit eerder onderzoek is gebleken dat volwassen PKU-patiënten niet verschillen van leeftijdsgenoten uit de algemene bevolking wat betreft levensloop en levenskwaliteit. Galactosemie-patiënten hebben wel een verminderde levenskwaliteit. Nu blijkt dat ook de sociale en seksuele ontwikkeling achterblijft ten opzichte van hun leeftijdsgenoten. Ook zijn zij minder vaak getrouwd of samenwonend en vaker werkloos dan de gemiddelde bevolking.

De onderzoekers hebben 15 volwassen galactosemie-patiënten, tussen de 18 en 35 jaar oud, een levensloopenquete laten maken. De resultaten hiervan hebben zij vergeleken met die van 53 PKU-patiënten en van een grote groep leeftijdsgenoten uit de algemene bevolking.
De verschillen tussen galactosemiepatiënten en PKU-patiënten komen waarschijnlijk door de  complicaties die veel galactosemiepatiënten hebben. Ondanks vroege ontdekking en behandeling van de ziekte met een aangepast dieet, ontstaan vaak problemen in motorische, cognitieve en spraakontwikkeling. Uit het besproken onderzoek blijkt hoe belangrijk het is dat ouders en artsen van jonge galactosemiepatiëntjes deze kinderen stimuleren om mee te doen aan activiteiten met leeftijdsgenootjes om sociale ontwikkeling te bevorderen.

Bron: A.M. Bosch, et al. Remarkable differences: the course of life of young adults with galactosaemia and PKU. J Inherit Metab Dis (2009) 32:706-712


Mei 2009: Kort wetenschapsnieuws

Nieuw middel voor PKU patiënten

In juni komt een nieuw middel op de markt voor PKU patiënten. Het middel sapropterin dihydrochloride (Kuvan) helpt samen met het eiwitbeperkte dieet de bloedwaarden van phenylalanine te verlagen bij patiënten met BH4-responsive PKU en bij patiënten met hyperphenylalaninemie (HPA).
Bij PKU patiënten werkt het enzym phenylalanine hydroxylase niet goed, waardoor het aminozuur phenylalanine uit voedsel niet omgezet kan worden. Normaal gesproken helpt BH4 het enzym om phenylalanine om te zetten. Kuvan werkt net als BH4 en kan op die manier de enzymactiviteit stimuleren, waardoor er meer phenylalanine omgezet wordt en de bloedwaarden dus dalen. Langdurig hoge waarden phenylalanine in het bloed belemmert de groei en ontwikkeling van de hersenen en kan leiden tot zwakzinnigheid.
Bij patiënten die op het middel reageren, is een minder strikt dieet mogelijk. Het is nog niet duidelijk wie er op het middel reageren en een proefperiode onder begeleiding van arts en diëtist is mogelijk. Op dit moment is de fabrikant bezig het middel vergoed te krijgen bij zorgverzekeraars.
 

Datum laatst bewerkt:

2012-04-03 16:21:13

Ervaringsdeskundigen:

 

Let op: U bent niet ingelogd. U mist mogelijk informatie. Ga terug naar ziekte-informatie en log in om de volledige tekst te bekijken.